|
قاتلان بي رنگ و صدا
از ميان انواع خطرات طبيعي و انساني، کدام يک مهمترين عوامل تهديد حيات آبزيان محسوب مي شوند؟
بررسي ها نشان مي دهند که نخ هاي نايلوني قلاب هاي ماهيگيري و کيسه هاي پلاستيکي رها شده در رودها و درياچه ها، از عوامل مهم تهديدکننده حيات آبزيان هستند.
..............دکتر اسماعيل کهرم................
معمولا پيچيده ترين سوال، ساده ترين آنها است. پاسخ به اين سوالات هم ساده است ولي آسان نيست. امروزه انواع خطرهاي زميني و آسماني موجودات زنده و به خصوص حيات وحش را تهديد مي کند و بسياري از خطر هاي ساخته دست انسان ها و يا وقايع طبيعي مانند سيل، آتش فشان و آتش سوزي جنگل ها ؛ موجب تخريب زيستگاه طبيعي جانوران و نهايتا مرگ و مير آنان و احتمالا انقراض برخي گونه ها مي شود.
مهمترين عامل تهديد حيات وحش در شهرها و اطراف شهرها کدام است؟
اين سوال در ايالات متحده امريکا، با استناد به آمار چنين پاسخ داده شد که هر ساله حدود ۶/۱ تا ۴/۲ ميليون اردک در اثر مسموميت ناشي از سرب هلاک مي شوند! مطالعات نشان مي دهد که حدود 10 درصد برخي از اردک ها در بدن خود گلوله هاي سربي داشته اند! در نظر داشته باشيد که اينها در اثر مسمويت ناشي از سرب هلاک مي شوند و توسط گلوله سربي مورد اصابت قرار نمي گيرند. گلوله ها و ساچمه هاي سربي و نيز سرب قلاب هاي ماهيگيري در کف تالاب ها رها مي شوند و پرندگان غواص مانند اردک سياه کاکل و اردک سرحنايي اين سرب ها را براي کمک به هضم غذا مي بلعند و به تدريج مسموم مي شوند و با مرگي دردناک روبه رو مي شوند. گاه پرنده يک يا دو ساچمه را در بدن خود دارد و به زندگي ادامه مي دهد. اين اردک ها در جمع آمار مصدومين قرار نمي گيرند. از مجموع قوهايي که در رودخانه ي انگلستان با مرگ مواجه مي شوند حداقل 77 درصد به وسيله سرب(گلوله و يا قلاب ماهيگيري) مسموم شده اند. در ايران نيز قطعا تعداد زيادي از اردک ها به وسيله سرب مسموم مي شوند.
بي توجهي به حيات آبزيان
دکتر کهرم مي گويد: همين زمستان گذشته براي انجام يک پروژه فيلمبرداري به گواتر رفته بوديم. از چابهار که به طرف شرق يعني گواتر مي روي دهکده هاي ماهيگيري بريس و پسابندر که به سرعت هيئت شهر به خود مي گيرند، شما را بدرقه مي کنند. لنج هاي ماهيگيري زيبا و رنگارنگ روي اسکله خودنمايي مي کنند. به گواتر که مي رسيد، مي فهميد که ايران عزيز ما حتي در اين آخرين نقطه مرزي خود نيز بسيار زيباست. جنگل حرا در دل آب مأمني براي پرندگان و در داخل آب شيرخوارگاهي براي بچه ماهي ها فراهم کرده است. غناي پرندگان آبزي چشمگير است. گواتر يک مجموعه ماهيگيري است. در کومه ها ماهيگيران استراحت مي کنند. شب ها روي شن هاي ساحل نان هاي مخصوص خود را مي پزند. خمير را در ميان آتش، زير شن هاي ساحلي قرار مي دهند تا مغزپخت شود و البته با ماهي آن را ميل مي کنند. زندگي پر تلاش، سالم و پر از صفا، چند روزي مي ماند؛ کاميون هاي يخچالدار را پر از ماهي روانه مي کنند و خود به خانه و کاشانه باز مي گردند. روز بعد در فرصتي که بود به ساحل رفتيم. در پاي يک صخره ي دريايي مجموعه اي از تورهاي ماهيگيري قرمز رنگ نايلوني را ديدم که بدون احتياط روي هم انباشته شده بودند. دقت کردم، تورها تکان مي خوردند، لابه لاي اين تورها ده ها و صدها خرچنگ قرمز رنگ به دام افتاده بودند و دست و پا مي زدند. عجب بي توجهي به حيات و زيستمندان اعمال مي شد. ملاک فقط ارزان بودن تورها بودند. چون ارزشي نداشتند، به دور افتاده بودند و اين چنين به زندگي خرچنگ ها تاخته بودند.
تورهاي مرگ آور
اگر در نظر آوريم که خرچنگ ها جزئي از کل سيستم حياتي درياي عمان مي بودند بنابراين حضور و يا عدم حضور آنها در کل سيستم، حتي در جمعيت و سلامت ماهي ها بدون تأثير نبود. چند نفري از جوان ها و بچه هاي ماهيگير را صدا کردم و با قيچي تورها را جدا کرديم و هر خرچنگي را که آزاد مي کرديم من از طرف او از بچه ها تشکر مي کردم!! آخر سر تقريبا همه آزاد شدند و من به اين موضوع فکر کردم که هر ساله و همه روزه در ميان تورهايي که در دريا نصب مي کنند جانداري مانند لاک پشت هاي دريايي، نهنگ، کوسه ها و ... اقيانوس ها چگونه ساختار خود را مي توانند حفظ کنند؟ يادم آمد که چند سال قبل، در انگلستان دانشجويان را در ساحل به مأموريت کشف و جمع آوري نخ هاي نايلوني دعوت کرديم. نتيجه بسيار مأيوس کننده بود. در يک کيلومتر خط ساحلي حدود 900 متر نخ نايلوني جمع آوري شد. اين نخ ها در شهرهاي اروپايي بيداد مي کنند. ماهيگيراني که با قلاب و تفريحي ماهي مي گيرند، باز هم به علت ارزاني، نخ هاي نايلوني را داخل رودخانه و يا ساحل درياچه داخل پارک هاي شهر رها مي کنند. اين نخ ها به پاي کبوتران شهري و يا پرندگان آبي داخل ردياچه مي پيچد. در اثر کشيدن اين نخ ها محکم به دور پا و يا گردن پرنده مي پيچد. از پوست و گوشت گذشته به استخوان مي رسند. بعد از چند روز پرنده به زحمت پاي دردناک خود را که متورم و کبود شده به زمين مي گذارد. بالاخره بعد از يکي دو هفته اگر پا قطع نشود، جانور جان خود را از دست مي دهد. چه بسا پرندگان مانند کبوتر چاهي که دو پاي خود را به کلي از دست داده اند و راه رفتن آنها تبديل به لي لي کردن دردناکي شده که تا آخر عمر کوتاه آنها ادامه خواهد داشت.
کافي است که ماهيگيران اين نخ را تکه تکه کنند و بعد دور بريزند!
دام پنهان
پارک ملي تندوره در خراسان با حدود 36 هزار هکتار داراي دره هايي است که در دو طرف شيب آن درخت اورس قرار گرفته است.
اين درخت با حدود 200 سال سن فقط ۵/۱ متر ارتفاع دارد. پرنده اي به نام چرخ ريسک توراني به ندرت در تندوره يافت مي شود. يکبار که براي فيلمبرداري از لانه اين پرنده زيبا به تندوره رفته بودم، بعد از يکي دو ساعت که منتظر خروج پرنده نر از لانه شدم حس کردم که مسئله اي اتفاق افتاده وگرنه پرندگان بالغ براي جمع آوري غذا از لانه خارج مي شدند. بازرسي از لانه مشخص کرد که نر و ماده و جوجه ها با يک نخ نايلوني خفه شده بودند. نخ را يک ماهيگير بي دقت در ساحل رودخانه رها کرده بود و چرخ ريسک توراني به جاي نخ و پشم در ساختمان لانه خود از آن استفاده کرده بود!!!
مقصر کيست؟
در کنار نخ هاي نايلوني کيسه هاي پلاستيکي است که به راحتي جان بسياري از موجودات را مي گيرد. عمر مفيد يک کيسه نايلوني تنها 5 دقيقه است، يعني از زماني که از مغازه محله آن را مي گيريد تا به خانه برسيد. بعد از آن عمر مفيد اين کيسه تمام شده در حالي که حدود 500 سال در طبيعت باقي مي ماند. طبيعت هنوز نمي داند که با اين محصول دست بشر چه کند. هنوز باکتري و ويروسي وجود ندارد که آن را از بين ببرد.
در خليج فارس متوجه يک صخره شناور شديم. با دوربين کشيدن مشخص شد که يک لاک پشت چرمي است. بهتر است بگويم جسد يک لاک پشت چرمي غول آسا. طول کاسه آن به حدود ۸۰/۲ متر و وزن آن حدود 720 کيلوگرم مي رسيد. وقتي امواج لاک پشت را به ساحل آوردند، کازشناس فرانسوي همراه ما دست خود را تا آرنج در دهان لاک پشت کرد و يک کيسه پلاستيکي را بيرون کشيد. همان کيسه پلاستيکي که بعد از مصرف به دست باد سپرده بوديم. باد آن را به خليج فارس افکند و هنگامي که آب در آن جمع شد شبيه عروس دريايي يعني، غذاي مورد علاقه لاک پشت چرمي شد، لاک پشت آن را بلعيد و راه تنفس او مسدود شد. پايان اين داستان غم انگيز کاملا روشن است.
کيسه هاي نايلوني؟؟
به نظر من قاتلان بي رنگ، بي صدا و کاملا بي خاصيت! تا نظر شما چه باشد...
|
