|
صد و پنجاه ميليون تومان اعتبار براي ساخت اسکله تفريحي ـ گردشي در تالاب بين المللي شادگان تنها بودجه ايست که از سال 1384 براي اين حوزه زيست محيطي، طبيعت گردي کشور هزينه شده است، در حالي که اقتصاد دانان بر پايه علوم نوين و بينش زيست محيطي ارزش افزوده هر هکتار تالاب را 20 هزار دلار تعيين کرده اند. اين در خالي است که ارزش افزوده هر هکتار جنگل بر اين اساس 150 دلار و ارزش افزوده هر هکتار زمين کشاورزي 120 دلار تضمين شده است.
با اين حال 537 هزار و 700 هکتار تالاب شادگان در جنوب استان خوزستان و در جوار خليج هميشه فارس همچنان ميزبان براي خلق رويا براي مهماناني ست که آسمان آبي را مي جويند و سبزي زمين را آرزو دارند. درست 85 کيلومتر که از اهواز به سمت جنوب حرکت کنيد قبل از آنکه به سمت آبادان به راهتان ادامه دهيد مي توانيد شميم برخواسته از آب و نيزارهاي آن را بچشيد! هنوز مي توان رد 500 نوع از 8 هزار و 700 گونه پرنده اي که در دنيا شناخته شده است را در تالاب شادگان گرفت. هنوز مي توان افق را تا دور دست چنان تعقيب کرد که جز آبي آب و سبزي نيزارهاي درون آن هيچ چيزي ديدت را آزار ندهد! شادگان با تحمل 3 جنگ طاقت فرسا و بي نظمي هاي ناشي از توسعه در حالي که از فاضلاب هاي صنعتي و غير صنعتي جريحه دار شده است اما هنوز ميزباني براي تفريح و روح بخشي به مهمانانش است. هنوز چند کيلومتر به شادگان مانده مي توان در «صراخيه» سعه صدر طبيعت را تجربه کرد.
تالاب شادگان؛ پشت ديوار فراموشي
شايد تا پيش از آنکه شادگان و تالابش به عنوان منطقه نمونه گردشگري شناخته شوند، بيشتر آن منطقه را با خارک(همان خرمايي که هنوز نرسيده و زرد است) و نخلستان هايي درون آب مي شناختند. شرجي هاي شادگان اين فرصت را از خوزستاني ها و ساير مردمان ايران زمين مي گرفت که در تابستان پا به اين سرزمين بگذارند. پس از جنگ تحميلي نيز همه مردم براي تجديد خاطره به خرمشهر و آبادان مي رفتند و برايشان اين سوال مطرح بود که در فاصله 40 کيلومتري جاده آبادان-اهواز يعني همان حدفاصل سه راهي دارخوين-اهواز-آبادان چرا اين همه آب تا نزديکي جاده را فرا گرفته است.
با وجود اين که در سال 1354 تالاب شادگان توانست در زمره 18 تالاب بين المللي جهان قرار گيرد و عنوان ششم را به خود اختصاص دهد اما به درستي در ايران کسي آن را نشناخت. حتي تعيين حدود 296 هزار هکتار آن به عنوان منطقه حفاظت شده مانع از آن نشد تا در زمان جنگ پذيراي مردماني شود که خانه و زندگي خود را در پي حمله عراقي ها و شروع جنگ تحميلي از دست داده بودند.
پس از جنگ نيز بازسازي و تمرکز روي مزارع نيشکر در اطراف کارون صدمات جبران ناپذيري به اين منطقه بي نظير وارد کرد و سپس دو جنگ در منطقه در عراق بر اين بحران ها و آلودگي هاي ناشي از آن افزود تا اينکه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري در حالي که به توسعه گردشگري مي انديشيد اين منطقه را هم به عنوان منطقه نمونه گردشگري معرفي کرد اما به جز نصب 2 تابلو و صدور چند مجوز براي محلي ها در راستاي سوار کردن گردشگراني که علاقه مند به ديدن تالاب هستند هنوز اتفاقي در خور شأن اين فرصت بي نظير زيست محيطي-طبيعت گردي رخ نداده است.
صراخيه، خوش آمد گوي تالاب شادگان
وقتي از اهواز به سمت آبادان برانيد به سه راهي دارخوين-اهواز-آبادان که رسيديد کافي است به اندازه 2 يا 3 کيلومتر در جاده شادگان وارد شويد، آن وقت مي توانيد وسعت وصف ناپذير آب و نيزار را در دو طرف جاده ببينيد. هنوز چشمتان به دنبال اين وسعت مي گردد که لوله هايي بزرگ به رنگ خاکستري، سمت راست جاده افق ديدتان را مي بندد و محکم بر ديدتان مي کوبد. لوله عملا ديد سمت چپ را گرفته و با خود فکر مي کنيد که اگر اين منطقه، منطقه نمونه گردشگري انتخاب شده يک گردشگر با چنين آزاري در ديد چگونه بايد رغبت کند و پا به اين منطقه بگذارد؟! با اين حال زيبايي طبيعت سوي ديگر جاده و نسيم خنکي که از روي آب و از ميان نيزارهاي درون آن مي وزد شما را وا مي دارد به مسير ادامه دهيد ولي به سمت چپ جاده نگاه نکنيد در حالي که بخش قابل توجهي از تالاب سمت چپ قرار گرفته است. چند کيلومتري که به مسير ادامه دهيد مي توانيد بلم هايي را ببينيد که مردان محلي در آنها ايستاده اند و تور ماهيگيري شان را کنترل مي کنند. شايد آن لحظه باور نکنيد که در اين منطقه ماهي هاي لذيذي قابل صيد است.
در تالاب شادگان حدود 5 هزار نفر به صيد ماهي مشغولند و از اين راه به گذران زندگي مي پردازند. تالاب شادگان صيد سالانه حدود 10 تن ماهي به ويژه ماهي «بني» را براي صيادان امکان پذير کرده است. اين تالاب با وسعتي برابر با 400 هزار هکتار و متشکل از عرصه هاي آب شيرين، شور و لب شور است که شهرستان شادگان، روستاها و نخيلات آن را چون نگيني دربرگرفته است. حالا اينجا در صراخيه مي توانيد اين وصف را به چشم خود ببينيد. قبل از روستا کنار همان لوله بزرگي که هنوز روي اعصابتان راه مي رود زناني روستايي زير حصيرهايي که از جمله صنايع دستي بومي منطقه است نشسته اند و ماهي هايي را مي فروشند که صيادان منطقه از تالاب گرفته اند. جلوتر تابلوي«ايستگاه گردشگري» نويد رسيدن به روستاي صراخيه را مي دهد. مقابل مدرسه صراخيه محوطه اي آسفالته وجود دارد که مي توان ماشين را آنجا پارک کرد و با پرداخت 6 هزار تومان سوار قايق موتوردار شد که شما را تا دل تالاب و آنجا که جز سکوت و آواي تالاب چيزي نيست، مي برد. چشمانتان همان ابتدا متوجه چيزهايي درون آب تالاب مي شود که نشان از بي توجهي گردشگران و محلي ها به محيط زيست و زباله ها دارد.
چند متري که وارد تالاب شديد متوجه بلم هاي ديگر مي شويد. اينجا روستاييان جلوي خانه هاي خود بلم هايي دارند که يک يا نهايتا دو نفر در آن مي توانند سوار شوند. اينجا گويا براي رفت و آمد چاره ي ديگري نيست، از خانه خاله به خانه عمه بايد بلم سواري کرد!!
دالاني از آب که ديواره هايش از ني هاي تالاب است مسير را مشخص کرده است.
پس از مدتي ديگر هيچ نشاني از روستا و زندگي آدم ها نمي بيني. آن وقت رنگ زيباي پرندگان بومي تالاب را مي تواني ببيني که با نزديک شدن بلم پر پرواز مي جنبانند و دور مي شوند.
بيش از 150 گونه پرندگان شاخص و حمايت شده نظير اردک مرمري، تنجه، گيلانشاه خالدار، فلامينگو، اردک سرسفيد، ليکو تالابي و...، و نيز ماهيان مهم تالاب با توجه به زيستگاه آبي آنها شامل شيربت، بني، کپور، بياح، شانک و يک گونه مهم از خزندگان به نام لاک پشت فراتي(لاک نرم) را مي توان در اين تالاب يافت.
گياهان شاخص اين تالاب چون گبن، بردي، ني و علف شور است. شايد به همين دليل است که مي گويند: تالاب شادگان از تالاب هاي نادر و مهم کشور است که با وجود فصلي بودن بخش آب شيرين آن، آب شور آن به دليل متصل بودن به خورها و دريا دائمي و پر آب است، بنابراين اکوسيستم و گياهان و جانوران و به طور کلي تنوع زيستي در 2 محيط را مي توان در آن مشاهده کرد.
مهم ترين منبع آب اين منطقه رودخانه جراحي تا 90 درصد و سپس طغيان هاي کارون و بارش سالانه است.
چند تابلو و 150 ميليون تومان
از سه راهي دارخوين تا روستاي صراخيه دو تابلو با عنوان «ايستگاه گردشگري» و «منطقه نمونه گردشگري» تنها نشانه هاي حضور سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري است. جالب اينجاست که رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان خوزستان و همين طور شهرستان شادگان از مدت ها قبل نويد راه اندازي يک اسکله گرشگري، پارکينگ و... را داده بودند و اينکه براي راه اندازي آن 150 ميليون تومان اعتبار اختصاص داده شده است. جلوي مدرسه که خبري از پارکينگ نبود. از 50 بلم و قايقي هم که نويدش را داده بودند که به گردشگران خدمات مي دهند خبري نبود. تنها چند بلم و قايق ران بودند که جز يکي-دو نفر که د ازاي هر 6 هزار تومان دريافتي با پرداخت 500 تومان به ميراث فرهنگي مجوز فعاليت گرفته بودند خبري از خدمات ديگر نبود. دريغ از يک سطل زباله و سايبان يا محلي که بتوان در آن پس از گشت و گذار يا پيش از بازديد از تالاب دمي نشست.
صادق محمدي رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خوزستان پيش از نوروز گفته بود:«جهت توقف در کنار روستاي صراخيه و امکان بازديد از تالاب، پارکينگ و اسکله چوبي احداث شده که 150 ميليون تومان هزينه برده است. اجراي اين پروژه شامل لجن برداري، خاکريزي، غرق آب کردن، آسفالت، تيرآهن، نبشي، جدول کاري و بتن ريزي زير اسکله در مساحتي معادل 6 متر در 6 متر بوده است.»
اين کار به گفته جمال زوري زاده رئيس اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري از سال 1384 جريان گرفته است؛ يعني دو سال براي يک اسکله. زوري زاده تأکيد کرده به کساني که براي گردشگري قايق تهيه کنند 15 ميليون تومان تسهيلات اعطا شده است که تا کنون يک سرمايه گذار دو قايق و ديگري سه قايق خريداري کرده اند. اما محلي ها تأکيد مي کردند که تنها صدور مجوز براي گردش مسافران با قايق به وسيله سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري انجام گرفته است. در منطقه هيچ کمپ يا امکان ديگري براي استقرار و راحتي گردشگران وجود نداشت. تنها در مدت نوروز يک چادر و يگان پليس در صراخيه براي تأمين امنيت برقرار بود.
اوضاع همچنان وخيم است
تالاب شادگان يکي از 18 تالاب بين المللي ثبت شده در يونسکو است که آب آن از رودخانه جراحي يا مارون بزرگ تأمين مي شود و سرزميني است مثل دلتا که نقش رابط بين رودخانه جراحي و خليج فارس را ايفا مي کند.
در سالهاي اخير ورود فاضلاب، ريختن مواد زائد نفتي منطقه گيسي آبادان در حريم تالاب و ورود پسابهاي نيشکر در کنار توليد زباله مردمي که در اين محدوده زندگي مي کنند حيات اين تالاب را در معرض خطر قرار داده است.
وضع تالاب شادگان تا آنجا پيشرفته است که نام اين منطقه در زمره تالاب هاي در معرض خطر موضوع کميته زيست محيطي مونترال قرار گرفته است. محلي ها از شور شدن آب تالاب بر اثر کم آبي و مهاجرت بسياري از گونه هاي محيط زيست در آن خبر مي دهند.
اگر امروز به اين منطقه نمونه گردشگري و منطقه حفاظت شده زيست محيطي توجه نکنيم در کوتاه مدت اصل ماهيت زيبا و منحصر به فرد آن از دست مي رود و ديگر نمي توانيم هيچ استفاده اي از اين منطقه که مي گويند ارزش افزوده هر هکتار آن 20 هزار دلار است، داشته باشيم.
....همشهري....
|
