با وجود اينکه سال گذشته گزارش هاي بسياري در مورد آلودگي آبهاي منطقه خور موسي و بالا بودن حجم جيوه در اين منطقه منتشر و آثار مرگبار اين آلودگي ها گوشزد شد، اقدام موثري براي رفع آلودگي ها صورت نگرفت. اين روزها همچنان برخي از کارشناسان، ميزان آلودگي آبهاي خليج فارس را بسيار بيش از حد استاندارد مي دانند. اين کارشناسان در گفته هاي خود، آلودگي هاي نفتي و شيميايي را بزرگترين آلودگي معرفي مي کنند و نتايج به دست آمده درباره ميزان آلودگي را حيرت آور مي دانند.
محمد باقر نبوي، مدير کل محيط زيست دريايي سازمان حفاظت محيط زيست کشور، در خصوص آلودگي آب هاي خليج فارس گفت: خليج فارس از نظر آلودگي، نقاط بحراني خاصي دارد. نقاطي مثل خور موسي، کناره هاي ساحل پتروشيمي هاي ماهشهر يا عسلويه که درصد آلودگي آب هاي آن بسيار بالاست، جزء نقاط بحراني از نظر آلودگي آب هستند.
وي در ادامه گفت: به طور کلي آلودگي آب در کنار سواحلي پيش مي آيد که مرکز تجاري، اقتصادي، صنعتي يا کشتيراني باشد، يا در اثر حادثه اي مثل ريزش نفت در دريا آلوده شده باشد. آب دريا که مشکل ندارد و نمي شود که کاملا آلوده باشد.
ميزان آلودگي آب هاي خليج فارس به اين سادگي قابل اندازه گيري نيست. خليج فارس استخر نيست که بتوان به راحتي ميزان آلودگي آن را مشخص کرد، درياي وسيعي است که ميزان آلودگي آن متغير است.

در همین رابطه مطلب شیوا رو بخونید.

آيا تا به حال با مواد تشکيل دهنده ي دستگاه هايي که براي اطفاي حريق استفاده مي شوند، آشنايي داشته ايد؟
آتش خاموش کن ها بستگي به کاربردي که دارند، از مواد شيميايي مختلفي تشکيل شده اند کهخ هالون ها يکي از اين مواد هستند.
هالون ها يکي از گازهاي مخرب لايه ازن هستند که در کپسول هاي آتش نشاني براي خاموش کردن کردن آتش در اين گازها، اين مواد جز فهرست مواد تحت کنترل پروتکل مونترال قرار دارد و به دليل توان تخريب ازن بسيار بالاي آنها بايد از چرخه مصرف حذف شوند. بررسي ها نشان داده است با اينکه ميزان کل مصرف اين مواد در جهان حدود 2 درصد کل مصرف مواد مخرب لايه ازن را تشکيل مي دهد، اما اين گازها موجب تخريب بيش از 25 درصد لايه ازن مي شوند.

بر اساس مفاد پروتکل مونترال، کشورهاي عضو موظف به حذف توليد و مصرف مواد مخرب لايه ازن، بنابر برنامه زماني ارائه شده در اين پروتکل هستند. جمهوري اسلامي ايران نيز که در سال 1369(1990 ميلادي) به عضويت اين پروتکل درآمده است و از آن زمان تا کنون فعاليت هاي بسياري در زمينه حذف مصرف مواد مخرب لايه ازن در صنايع مختلف مصرف کننده اين مواد از جمله صنايع توليد تجهيزات سرماساز، توليد اسفنج و صنعت کشاورزي داشته موظف است به ديگر تعهدات اين پروتکل عمل کند.
بررسي ها نشان مي دهد که هالون ها يکي از مواد مخرب لايه ازن است که سلامت کره زمين را تهديد مي کنند، طبق برنامه زمانبندي پروتکل مونترال به منظور حفاظت از لايه ازن احراث سيستم هاي جديد هالون ممنوع اعلام شده و با متوقف شدن توليد هالون مصرف کنندگان اين ماده موظف به جايگزيني آن با ديگر عوامل خاموش کننده آتش سازگار با قوانين و مقررات جاري زيست محيطي شده اند.
از اين رو کشورهاي عضو پروتکل مونترال ملزم به اعمال کنترل در توليد و مصرف و در نهايت حذف مصرف هالون ها تا سال 2010 ميلادي هستند. بر اين اساس پس از اول ژانويه سال 2010 ميلادي تنها هالون هاي بازيافتي مي توانند مورد مصرف قرار گيرند و اين امر فقط تحت نظر نهادهاي دولتي و بين المللي همچون دفتر حفاظت لايه ازن سازمان حفاظت محيط زيست امکان پذير است.

اقدامات انجام شده در ايران

در اين خصوص، دفتر حفاظت لايه ازن با همکاري آژانس توسعه فرانسه(به صورت همکاري دو جانبه) و با استفاده از تسهيلات صندوق چند جانبه پروتکل مونترال اقدام به اجراي طرح برنامه مديريت هالون به منظور حذف مصارف غير ضروري هالون در کشور کرده است. اين طرح شامل 3 بخش عمده شامل ايجاد مرکز تبادل اطلاعات، ايجاد بانک فيزيکي هالون و آموزش کمک هاي فني بوده است که هم اکنون در کشور در حال اجراست.
بخش ايجاد مرکز تبادل اطلاعات شامل اطلاعات فني، اقتصادي و ديگر موارد مرتبط با هالون هاست که دفتر حفاظت لايه ازن هم اکنون در حال جمع آوري تمامي اطلاعات مربوط به شرکت هاي تأمين کننده خدمات و مصرف کننده هاي هالون است.
بانک فيزيکي هالون نيز به منظور بازيافت، بازگردش هالون ها و پوشش مصارف ضروري ايجاد مي شود.
در اين بخش مراکز بانک فيزيکي هالون براي جلوگيري از انتشار بي مورد هالون در هوا و نيز فراهم آوردن هالون براي شرکت ها يا سازمان هايي که مصرف هالون در آنها بنا به تشخيص گروه مشاوران هالون ضروري است، کاربرد دارد.
همچنين اين مرکز مسئول دريافت هالون ها از استفاده کنندگاني هستند که تجهيزات مصرف کننده هالون يا اطفاي حريق خود را از رده خارج کرده يا تجهيزات فعلي را جايگزين دستگاه هاي بدون مصرف هالون کرده اند.
اين مرکز هالون هاي بازيافتي را مطابق معيار تعريف شده به استفاده کنندگاني که نياز حياتي و ضروري به مصرف هالون دارند، خواهند فروخت.
بر اين اساس آموزش کمک هاي فني به مراکز مصرف کننده هالون در خصوص مديريت استفاده از هالون يا جايگزيني اين مواد نيز ضروري است که در حال اجرا در کشور است.

محدوديت استفاده از هالون در جهان

بررسي ها نشان مي دهد که هالون ها در تخريب لايه ازن استراتوسفريک نقش بسيار بالايي دارند؛ به طوري که پتانسيل تخريب لايه ازن هالون 1301 که به نام تجاري BTM شناخته مي شود 10 و طول عمر اتمسفري آن 65 سال و پتانسيل تخريب هالون1211 که به نام تجاري BCF شناخته مي شود 3 و طول عمر اتمسفري آن 11 سال است که در مقايسه با بقيه مواد مخرب لايه ازن درصد تخريب بالايي دارد به اين ترتيب هالون ها به عنوان مواد کنترل شده در پروتکل مونترال شناخته شده اند، بنابراين عامل محدودکننده در استفاده از هالون ها اثرات زيست محيطي آنهاست. ترکيبات هالون اگرچه بسيار محدود مورد استفاده قرار مي گيرند ولي مي توانند در اثر انتشار در جو به دليل عمر طولاني و ترکيب با ازن استراتوسفر باعث تخريب آن شده و باعث کاهش ايمني جو در برابر پرتوهاي ماوراي بنفش شود. همان طور که مي دانيد لايه ازن به عنوان سپر محافظ گياهان، حيوانات و انسان در برابر تابش پرتو ماوراي بنفش خورشيد عمل و از برخورد طول موج کشنده آن به زمين جلوگيري مي کند و تشعشعات جذب شده در اين طول موج ها عامل آفتاب سوختگي، سرطان پوست و آب مرواريد بوده و مي توانند با ضعيف کردن سيستم ايمني بدن انسان مقاومت او را در برابر بيماري ها کاهش دهند. علاوه بر اين پرتو ماوراي بنفش مي تواند باعث کندي رشد گياهان و صدمه به ساختار ژنتيکي موجودات زنده شود.
به همين دليل معاهده هاي بين المللي خصوصا معاهده مونترال به شدت استفاده از اين ترکيبات را محدود کرده است. برخورد برخي ترکيبات هالون با حريق ممکن است ترکيباتي توليد کند که در اثر سميت آنها، افراد دچار مخاطره شوند. کلر در ميان عنصر هالون فعال تر از ديگران بوده و ملاحظات بيشتري را مي طلبد، در نتيجه تحقيقات و پيشرفتهاي گسترده اي هم درباره جايگزيني هالوکربن هاي گازي و مايع و سيستم هاي با گازهاي بي اثر براي هالون ها و شيوه ها و روش هاي جديد جايگزيني صورت گرفته است که پس از تصويب پروتکل مونترال و با اعمال الزامات و محدوديت هاي اجبار شده در آن، تلاش گسترده اي براي شناسايي مواد و سيستم هاي جايگزين صورت گرفت.

جايگزين هاي هالون

موسسات ملي و بين المللي مرتبط با حفاظت لايه ازن در خصوص معرفي جايگزين هاي هالون اقدامات فراواني انجام داده اند که از آن جمله به http://www.ndparking.com/teap.org و http://epa.gov/ozone/snap/ مي توان اشاره کرد که با مراجه به آنها مي توان گزارش ها، فهرست جايگزين هاي مورد تأييد و حتي توليد کنندگان آنها را دريافت کرد.
امروزه جايگزين هاي هالون که برخي از آنها از نظر ساختمان مولکولي شبيه هالون است و لي اثر تخريبي کمتري دارند، معرفي شده اند.
برخي از جايگزين هاي هالون را مي توان مواد شيميايي خشک چند منظوره، آب خاموش کننده هاي CO2، سيستم هاي هالوکربني غير مخرب لايه ازن، سيستم هاي گاز بي اثر، سيستم هاي مه آب و... را نام برد.
سيستم هاي اطفاي حريق مبتني بر هالون تا چندي پيش در کاربردهاي خاص خود پيشرو بوده و با توجه به وسعت کاربرد و استفاده از آنها مي توان گفت گوي سبقت را از ساير سيستم هاي هم رده و مشابه خود ربوده بودند؛ اما امروزه به علت مشکلات زيست محيطي شديد اين امر عملا عمر استفاده از آنها روبه پايان است؛ هرچند استفاده از اين ترکيبات در کاربري هاي مختلف بعد از اثبات وجود مشکلات زيست محيطي آنها در تخريب لايه ازن و با تصويب پروتکل مونترال و الحاقيه هاي آن به کلي منع شد و امروزه توليد اين مواد و سيستم هاي مبتني بر آنها متوقف شده است.

درخواست همکاري از دوستداران محيط زيست

از اين رو دفتر حفاظت لايه ازن با برگزاري سمينارها و ارائه اطلاعات مختلف از ديگر سازمان ها و مراجع ذيربط انتظار دارد تا نسبت به آگاه سازي پرسنل خود و اطلاع رساني در خصوص مواد جايگزين هالون ها در صنايع که سازگاز با لايه ازن باشند اقدام کند. اين آگاهي و اطلاع رساني ها موجب مي شود افراد با فناوري هاي رايج جايگزين براي هالون ها آشنا شده و در صورت نياز اقدام هاي لازم براي حذف اين گونه مواد مخرب را به عمل آورند. همچنين از فروشندگان، شارژکنندگان، مخصوصا مصرف کنندگان هالون انتظار مي رود سيستم هاي هالون خود را تغيير داده و به سيستم هاي جايگزين هالون روي آورند که بديهي است در آينده از نظر اقتصادي به نفع خود قدم مثبتي برخواهند داشت، زيرا طبق برنامه زمانبندي پروتکل مونترال به منظور حفظ لايه ازن احداث سيستم هاي جديد هالون ممنوع اعلام شده و با متوقف شدن توليد هالون، مصرف کنندگان اين ماده موظف به جايگزيني آن تا سال 2010 با ساير عوامل خاموش کننده ي آتش سازگار با قوانين و مقررات جاري زيست محيطي شده اند.
در اين رابطه دفتر حفاظت لايه ازن سازمان حفاظت محيط زيست با همکاري دولت فرانسه(به صورت همکاري دو جانبه) و با استفاده از تسهيلات صندوق چند جانبه پروتکل مونترال، تحت عنوان «برنامه مديريت هالون» در نظر دارد با ايجاد مرکز تبادل اطلاعات و بانک فيزيکي هالون(شامل مرکز بازيافت و استفاده مجدد) تمام واحدهاي مصرف کننده اين مواد در کشور را شناسايي و در صورت امکان تحت پوشش خدمات مراکز تبادل اطلاعات و بانک فيزيکي هالون قرار دهد.

....جام جم....